Nệm chống cháy được làm ra để hạn chế khả năng bắt lửa, hoặc làm chậm quá trình cháy khi gặp nguồn nhiệt trong những điều kiện nhất định. Nhưng không phải sản phẩm nào được giới thiệu là chống cháy cũng bảo vệ bạn như nhau. Khác biệt nằm ở vật liệu, cấu tạo và tiêu chuẩn thử nghiệm được áp dụng. Nắm được mấy yếu tố này, bạn sẽ chọn được chiếc nệm phù hợp, nhất là khi mua cho khách sạn, cơ sở lưu trú hay các dự án có yêu cầu về an toàn cháy.
Nệm chống cháy là gì?
Nệm chống cháy là loại nệm dùng vật liệu hoặc cấu trúc có khả năng chống bắt lửa, hạn chế cháy lan hoặc giảm mức độ phát triển của đám cháy, theo những điều kiện thử nghiệm xác định. Khả năng này có thể đến từ vải bọc, từ lớp vật liệu bảo vệ bên trong, hoặc từ sự kết hợp của nhiều thành phần.
Trong ngành sản xuất nệm, người ta hay dùng thuật ngữ Fire Retardant (FR) để chỉ khả năng làm chậm quá trình bắt lửa hoặc phát triển của đám cháy. Bạn cũng sẽ gặp những cách gọi khác như nệm kháng cháy hay nệm chậm cháy.
Gọi tên nào cũng được, nhưng cần hiểu một điều: chống cháy không đồng nghĩa với hoàn toàn không cháy. Một chiếc nệm có thể qua được phép thử với nguồn cháy âm ỉ, nhưng vẫn có nguy cơ bắt lửa khi gặp ngọn lửa lớn hoặc nguồn nhiệt mạnh trong thời gian dài.
Bạn cũng không thể nhìn hay sờ mà biết nệm có chống cháy hay không. Vải dày, bề mặt khó bén lửa khi thử đơn giản, hay một chiếc nhãn ghi FR đều chưa đủ để chứng minh sản phẩm đáp ứng một tiêu chuẩn cụ thể.
Vậy nên khi đánh giá một chiếc nệm chống cháy, hãy để ý hai chuyện: sản phẩm được thiết kế để hạn chế nguy cơ cháy bằng cách nào, và khả năng đó đã được kiểm chứng bằng phương pháp gì.
Nệm chống cháy khác gì nệm thông thường?
Về phần lõi, nệm chống cháy và nệm thông thường có thể dùng vật liệu khá giống nhau, như foam, lò xo hoặc cấu trúc nhiều lớp kết hợp. Chỗ khác nhau chủ yếu nằm ở yêu cầu thiết kế và khả năng vượt qua các phép thử về tính bắt cháy.
| Tiêu chí | Nệm thông thường | Nệm thiết kế đáp ứng yêu cầu chống cháy |
|---|---|---|
| Vải bọc | Chủ yếu phục vụ độ êm, thẩm mỹ và độ thoáng | Có thể dùng vải có đặc tính kháng bắt lửa |
| Cấu tạo | Tập trung vào nâng đỡ và sự thoải mái | Có thể thêm lớp vật liệu bảo vệ hoặc điều chỉnh kết cấu |
| Khả năng chống bắt lửa | Tùy vật liệu và thiết kế thực tế | Được thiết kế để đáp ứng yêu cầu thử nghiệm xác định |
| Hồ sơ kỹ thuật | Không nhất thiết có báo cáo thử nghiệm chống cháy | Cần có tài liệu phù hợp để chứng minh mức độ công bố |
| Giá thành | Tùy chất liệu, kích thước và cấu tạo | Có thể phát sinh chi phí vật liệu, thiết kế và thử nghiệm |
Bảng này chỉ cho thấy hai hướng thiết kế khác nhau. Nó không có nghĩa nệm thông thường nào cũng dễ cháy hay không đạt tiêu chuẩn an toàn. Có những sản phẩm vẫn đạt yêu cầu chống cháy, chỉ là nhà sản xuất không lấy đặc tính này làm thông điệp quảng cáo chính.
Chiều ngược lại cũng đúng: nệm bọc vải chống cháy chưa chắc cả sản phẩm đã đạt yêu cầu.
Thêm một điểm nữa, khả năng chống cháy không nói lên trực tiếp độ êm hay độ nâng đỡ. Nệm foam, nệm lò xo hay nệm đa tầng đều có thể được thiết kế theo những yêu cầu an toàn cháy khác nhau. Bạn vẫn phải chọn độ cứng, độ đàn hồi và cấu tạo hợp với nhu cầu sử dụng của mình.
Nệm chống cháy hoạt động như thế nào?
Khả năng chống cháy của nệm không nhất thiết đến từ một thành phần duy nhất. Ở nhiều thiết kế, nó là kết quả phối hợp giữa vải bọc, lớp vật liệu bảo vệ, lõi nệm và cách hoàn thiện sản phẩm.
Vai trò của lớp vải bọc chống cháy
Vải bọc nằm ngoài cùng, nên thường là một trong những bộ phận gặp nguồn nhiệt đầu tiên.
Tùy loại vật liệu và công nghệ sản xuất, vải chống cháy có thể được làm từ sợi có sẵn đặc tính kháng cháy, hoặc được xử lý bằng phương pháp phù hợp để chống bắt lửa tốt hơn.
Khi gặp nguồn cháy trong điều kiện thử nghiệm, loại vải này có thể giúp hạn chế bắt lửa hoặc giảm lửa lan so với vật liệu không có tính năng tương ứng. Hiệu quả cụ thể đến đâu còn tùy thành phần, cấu trúc dệt, lớp hoàn thiện và phép thử được áp dụng.
Tuy nhiên, vải có đặc tính chống cháy và vải đã được thử nghiệm theo một tiêu chuẩn cụ thể là hai chuyện khác nhau.
Ví dụ, nhà cung cấp công bố vải đã qua phép thử kháng bắt lửa. Thông tin đó có giá trị với chính loại vật liệu được kiểm tra, nhưng chưa đủ để kết luận chiếc nệm dùng loại vải ấy cũng đạt tiêu chuẩn tương tự.

Lớp vật liệu bảo vệ và cấu tạo lõi nệm
Bên dưới vải bọc, một số thiết kế nệm có thêm lớp vật liệu bảo vệ chống cháy, thường gọi là fire barrier.
Lớp này được đặt vào để nhiệt hoặc ngọn lửa không tiếp cận nhanh các vật liệu bên trong. Tùy thiết kế, nhà sản xuất có thể chọn vật liệu sẵn có đặc tính kháng cháy, hoặc dùng giải pháp xử lý phù hợp với yêu cầu kỹ thuật.
Nệm foam thường gồm vải bọc, các lớp tiện nghi và lõi foam. Nệm lò xo thì có thể kết hợp vải bọc, lớp chần, lớp đệm và hệ thống lò xo bên trong.
Cấu trúc hai dòng nệm này khác nhau, nên lớp bảo vệ cũng phải được cân nhắc riêng cho từng thiết kế.
Theo hướng dẫn của Health Canada về tính bắt cháy của nệm, hiệu quả chống cháy không chỉ phụ thuộc vào vật liệu, mà còn liên quan đến thứ tự các lớp, độ dày, cấu trúc nệm và cách các bộ phận được liên kết với nhau.
Đó là lý do hai chiếc nệm dùng cùng một loại vải bọc vẫn có thể cho kết quả thử nghiệm khác nhau, nếu cấu tạo bên trong không giống nhau.

Vì sao vải chống cháy không đồng nghĩa cả chiếc nệm đạt chuẩn?
Đây là một trong những điểm quan trọng nhất khi bạn kiểm tra hồ sơ sản phẩm.
Giả sử nhà sản xuất dùng một loại vải đã có báo cáo thử nghiệm chống cháy. Khi vào sản xuất, tấm vải đó được chần cùng lớp đệm, may thành áo nệm rồi kết hợp với lõi foam hoặc lò xo.
Lúc này, thứ bạn có là một cấu trúc hoàn chỉnh, với những đặc điểm đã khác mẫu vải ban đầu.
Những vị trí như đường may, mép nệm, điểm nối giữa các lớp hay khu vực chần bông đều có thể ảnh hưởng đến khả năng chống bắt lửa. Nếu thiết kế không phù hợp, nguồn nhiệt vẫn có thể tiếp cận vật liệu bên trong, dù lớp vải ngoài có đặc tính kháng cháy.
Vì vậy, bạn cần tách bạch ba trường hợp:
Vải đạt thử nghiệm chống cháy: Kết quả chỉ chứng minh đặc tính của mẫu vật liệu, trong phạm vi đã được kiểm tra.
Một bộ phận của nệm đạt thử nghiệm: Kết quả áp dụng cho bộ phận hoặc tổ hợp vật liệu được thử, không tự động mở rộng sang mọi cấu hình sản phẩm.
Nệm hoàn chỉnh đạt tiêu chuẩn chống cháy: Phải có kết quả thử nghiệm phù hợp với mẫu nệm hoặc cấu hình sản phẩm nằm trong phạm vi đánh giá.
Mỗi khi thay đổi vật liệu, độ dày, lớp chần hay cấu trúc nệm, nhà sản xuất cần xem lại thay đổi đó có ảnh hưởng đến phạm vi áp dụng của kết quả thử nghiệm đã có hay không.
Với đơn hàng khách sạn và dự án, xác định đúng phạm vi chứng minh quan trọng hơn một câu tuyên bố chung rằng sản phẩm có dùng vải chống cháy.

Nệm chống cháy có thực sự an toàn không?
Nệm chống cháy có thể góp phần giảm nguy cơ bắt lửa hoặc hạn chế đám cháy phát triển theo điều kiện thử nghiệm, nhưng không loại bỏ hoàn toàn rủi ro hỏa hoạn.
Bảo vệ được đến đâu còn tùy nguồn gây cháy, thời gian tiếp xúc, vật liệu, cấu tạo sản phẩm và môi trường xung quanh.
Chẳng hạn, một mẫu nệm qua được phép thử với điếu thuốc đang cháy âm ỉ chưa chắc đã chống chịu tương tự khi gặp ngọn lửa trực tiếp. Cũng vì thế mà các tiêu chuẩn dùng những nguồn gây cháy khác nhau.
Ngoài ra, chống bắt lửa và mức độ sinh khói khi cháy là hai đặc tính phải xét riêng. Sản phẩm qua phép thử chống bắt lửa không mặc nhiên được chứng minh là không tạo khói độc hay khí nguy hiểm trong mọi tình huống hỏa hoạn.
Có một câu hỏi người mua hay đặt ra: chất chống cháy có ảnh hưởng đến sức khỏe không?
Thực ra, không phải nệm chống cháy nào cũng dùng cùng một loại hóa chất. Khả năng chống cháy có thể đến từ đặc tính vật liệu, từ cấu trúc lớp bảo vệ, hoặc từ những phương pháp xử lý khác nhau.
Một số chất chống cháy có thể gây lo ngại về sức khỏe hoặc môi trường, nhưng không thể vì thế mà kết luận mọi vật liệu chống cháy đều độc hại. Ngược lại, không dùng chất chống cháy bổ sung cũng không tự động chứng minh sản phẩm an toàn về mọi mặt.
Khi chọn nệm, bạn nên đề nghị nhà cung cấp đưa thông tin về thành phần vật liệu, phương pháp xử lý (nếu có) và tài liệu kiểm nghiệm phù hợp.
Vai trò của các chứng nhận chất lượng cũng cần hiểu cho đúng. OEKO-TEX® STANDARD 100 là chứng nhận kiểm nghiệm các chất có hại trong phạm vi sản phẩm dệt may được chứng nhận, không phải chứng nhận khả năng chống cháy. ISO 9001:2015 cũng vậy: nó liên quan đến hệ thống quản lý chất lượng, không chứng minh một mẫu nệm đạt tiêu chuẩn FR.
Khi dùng thực tế, dù nệm có khả năng chống cháy, bạn vẫn cần tránh hút thuốc trên giường, đặt thiết bị sinh nhiệt gần nệm hay dùng hệ thống điện không an toàn.
Khả năng chống cháy của vật liệu chỉ là một phần trong việc phòng ngừa hỏa hoạn. Nó không thay được hệ thống báo cháy, phương án thoát nạn và những yêu cầu an toàn khác.
Các tiêu chuẩn chống cháy của nệm thường gặp
Không có một tiêu chuẩn chống cháy duy nhất áp dụng giống nhau cho mọi thị trường và mọi mục đích sử dụng.
Mỗi tiêu chuẩn thường khác nhau ở nguồn gây cháy, phương pháp thử, tiêu chí đánh giá và phạm vi sản phẩm.
BS EN 597 và BS 7177
BS EN 597 là nhóm tiêu chuẩn đánh giá khả năng bắt cháy của nệm và đế giường bọc đệm khi tiếp xúc với nguồn gây cháy xác định.
Nhóm này gồm:
BS EN 597-1: Dùng nguồn cháy âm ỉ dạng điếu thuốc lá để đánh giá khả năng bắt cháy của sản phẩm.
BS EN 597-2: Dùng nguồn lửa tương đương que diêm để đánh giá khả năng bắt cháy.
Cả hai phép thử đều tập trung vào tính bắt cháy trong điều kiện quy định. Chúng không đánh giá toàn bộ diễn biến của một đám cháy đã phát triển lớn.
Còn BS 7177 là tiêu chuẩn của Anh, quy định các mức yêu cầu về khả năng chống bắt lửa cho nệm, tấm đệm, divan và đế giường, gắn với mức rủi ro của môi trường sử dụng.
Để xác định yêu cầu phù hợp, tiêu chuẩn này có thể dùng kết quả từ các phép thử liên quan, trong đó có BS EN 597 và BS 6807.
Ở các dự án có yêu cầu FR, bạn có thể gặp thuật ngữ Crib 5. Đây là tên một nguồn gây cháy trong phương pháp thử liên quan, không phải tên gọi chung cho mọi loại nệm chống cháy.
Vậy nên khi nhà cung cấp giới thiệu nệm đạt BS 7177 hoặc Crib 5, hãy hỏi cho rõ: mức yêu cầu cụ thể là gì, sản phẩm nào đã được thử nghiệm và kết quả tương ứng ra sao.
Tiêu chuẩn 16 CFR 1632 và 1633
Ở Hoa Kỳ, có hai quy định quan trọng về tính bắt cháy của nệm: 16 CFR Part 1632 và 16 CFR Part 1633.
16 CFR 1632 quy định phương pháp đánh giá khả năng chống bắt lửa của nệm và tấm đệm khi gặp nguồn cháy âm ỉ dạng điếu thuốc.
16 CFR 1633 đánh giá tính bắt cháy của bộ nệm khi tiếp xúc với ngọn lửa hở. Phép thử kéo dài 30 phút, có giới hạn về tốc độ tỏa nhiệt cực đại và tổng nhiệt lượng tỏa ra trong khoảng thời gian quy định.
Nói cách khác, 16 CFR 1632 nhắm vào nguy cơ bắt lửa do nguồn cháy âm ỉ, còn 16 CFR 1633 kiểm soát mức độ đám cháy phát triển khi sản phẩm gặp ngọn lửa hở.
Theo Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ (CPSC), đây là các quy định về tính bắt cháy áp dụng cho những loại nệm và bộ nệm thuộc phạm vi quản lý tương ứng tại thị trường Hoa Kỳ.
Điều đó không có nghĩa nệm nào bán tại Việt Nam cũng bắt buộc phải đạt 16 CFR 1632 hoặc 1633.
Với nệm sản xuất theo yêu cầu xuất khẩu hoặc cung cấp cho dự án quốc tế, tiêu chuẩn cần áp dụng phải được xác định dựa trên thị trường đích, yêu cầu hợp đồng và các quy định liên quan.

Cách kiểm tra báo cáo thử nghiệm chống cháy
Khi nhà cung cấp nói sản phẩm đạt tiêu chuẩn chống cháy, bạn nên đề nghị họ đưa báo cáo thử nghiệm hoặc tài liệu chứng minh phù hợp.
Đừng chỉ nhìn vào hai chữ đạt chuẩn. Hãy kiểm tra những thông tin sau:
- Tên tiêu chuẩn và phiên bản: Báo cáo áp dụng phương pháp thử nào, phiên bản nào, và đánh giá với nguồn gây cháy gì?
- Đối tượng thử nghiệm: Mẫu được kiểm tra là vải, một lớp vật liệu, một bộ phận hay cả chiếc nệm hoàn chỉnh?
- Thông tin nhận diện mẫu: Tên, mã sản phẩm, thành phần, cấu tạo và các thông số quan trọng có khớp với sản phẩm đang được chào bán không?
- Kết quả thử nghiệm: Báo cáo ghi nhận kết quả gì, theo tiêu chí nào, và có đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn được viện dẫn không?
- Đơn vị thử nghiệm: Tổ chức nào phát hành báo cáo, có thông tin để xác minh và phạm vi năng lực phù hợp không?
- Phạm vi áp dụng: Kết quả có bao gồm đúng cấu hình, biến thể hoặc những thay đổi của sản phẩm bạn định mua không?
Ví dụ, báo cáo chỉ thể hiện kết quả thử trên vải bọc, nhưng báo giá lại ghi nệm hoàn chỉnh đạt một tiêu chuẩn chống cháy cụ thể. Lúc này, bạn cần yêu cầu nhà cung cấp làm rõ tuyên bố đó dựa trên cơ sở nào.
Tương tự, dùng chung một mã vải không có nghĩa mọi mẫu nệm có độ dày, lớp chần và cấu trúc lõi khác nhau đều cho kết quả thử nghiệm tương đương.
Ngay cả một báo cáo hợp lệ về hình thức cũng cần được đối chiếu với yêu cầu kỹ thuật thực tế. Đừng xem một chứng nhận hay một kết quả thử nghiệm riêng lẻ là bằng chứng cho mọi đặc tính an toàn của sản phẩm.

Những trường hợp nào nên sử dụng nệm chống cháy?
Có cần nệm chống cháy hay không còn tùy môi trường, mức độ rủi ro, yêu cầu của người mua và các quy định liên quan.
Với gia đình, bạn có thể cân nhắc nệm có hồ sơ thử nghiệm chống bắt lửa phù hợp nếu muốn không gian ngủ an toàn hơn. Nhưng đây không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng nệm. Độ nâng đỡ, độ thoáng, độ bền và thành phần vật liệu vẫn cần được xem xét cùng lúc.
Với khách sạn, resort và cơ sở lưu trú, đánh giá khả năng chống cháy của nệm có thể là một phần trong quá trình chọn thiết bị phòng ngủ. Những dự án phục vụ khách quốc tế hoặc vận hành theo bộ tiêu chuẩn riêng có thể đưa yêu cầu FR vào hồ sơ mua sắm.
Khi đó, bên thu mua cần xác định rõ tiêu chuẩn, cấp độ yêu cầu và loại tài liệu chứng minh cần cung cấp, thay vì chỉ ghi chung chung là nệm chống cháy.
Với cơ sở chăm sóc sức khỏe hoặc dự án đặc thù, việc chọn nệm còn có thể liên quan đến yêu cầu vệ sinh, đặc tính vật liệu, khả năng bảo trì và quy định chuyên ngành. Khả năng chống cháy cần được đánh giá trong tổng thể yêu cầu sử dụng.
Với đơn hàng xuất khẩu, tiêu chuẩn chống cháy thường phải được xác định ngay từ khâu thiết kế và chọn vật liệu. Sản phẩm dự kiến đưa vào thị trường Hoa Kỳ, Anh hay các thị trường khác có thể phải đáp ứng những quy định không giống nhau.
Không thể mặc định mọi khách sạn, bệnh viện hay công trình tại Việt Nam đều bắt buộc dùng nệm đạt BS 7177 hoặc một tiêu chuẩn chống cháy nước ngoài cụ thể nào đó. Yêu cầu pháp lý phải được xác định theo loại công trình, phạm vi áp dụng của quy định và hồ sơ dự án.
Cách chọn mua nệm chống cháy phù hợp
Muốn chọn đúng nệm, hãy bắt đầu từ nhu cầu sử dụng thực tế, đừng chỉ dựa vào tên sản phẩm hay thông điệp quảng cáo.
Việc đầu tiên là xác định mục đích sử dụng và tiêu chuẩn cần đáp ứng. Một gia đình tìm nệm hạn chế bắt lửa sẽ có nhu cầu khác với một khách sạn phải cung cấp hồ sơ thử nghiệm theo yêu cầu của chủ đầu tư.
Tiếp theo là cấu tạo sản phẩm. Với nệm foam hay nệm lò xo, đừng đánh giá khả năng chống cháy chỉ qua vải bọc, mà hãy xem cả lớp bảo vệ, lõi nệm và cách hoàn thiện. Nếu nhà cung cấp có nhiều cấu hình, hãy đề nghị họ chỉ rõ cấu hình nào tương ứng với hồ sơ kỹ thuật đã đưa.
Yếu tố thứ ba là khả năng kiểm chứng. Sản phẩm có thông tin vật liệu rõ ràng, báo cáo thử nghiệm phù hợp và phạm vi công bố cụ thể sẽ cho bạn cơ sở đánh giá đáng tin hơn những câu chung chung như chống cháy tuyệt đối hay đạt mọi tiêu chuẩn quốc tế.
Đừng quên trải nghiệm nằm. Nệm chống cháy vẫn phải đạt yêu cầu về độ cứng, độ đàn hồi, khả năng nâng đỡ, độ thoáng và kích thước. Với khách sạn, sự đồng nhất giữa các phòng và việc giữ được chất lượng khi dùng lâu dài cũng là những điều cần cân nhắc.
Về giá, nệm chống cháy không có một mức giá cố định chỉ dựa trên đặc tính FR. Chi phí có thể thay đổi theo chất liệu lõi, loại vải bọc, lớp vật liệu bảo vệ, độ dày, kích thước, số lượng đặt hàng và yêu cầu thử nghiệm.
Hai mẫu nệm cùng kích thước nhưng khác cấu trúc lớp bảo vệ có thể có chi phí sản xuất khác nhau. Với đơn hàng dự án, yêu cầu thử nghiệm bổ sung hay thay đổi cấu hình cũng có thể làm báo giá thay đổi.
Vì thế, khi so giá, hãy đề nghị nhà cung cấp làm rõ cấu tạo, quy cách và phạm vi tiêu chuẩn họ cam kết. Hai sản phẩm cùng được giới thiệu là nệm chống cháy chưa chắc đã đáp ứng cùng một yêu cầu kỹ thuật, nên đừng chỉ đặt giá cạnh nhau khi chưa xác định được điều đó.
Với khách sạn và đối tác doanh nghiệp, làm việc trực tiếp với nhà sản xuất có thể thuận tiện hơn khi cần tùy chỉnh cấu tạo, độ dày, kích thước hay vật liệu theo hồ sơ dự án.
Tonybed hiện cung cấp các giải pháp nệm khách sạn sản xuất theo yêu cầu, trong đó có thể chọn vải chống cháy theo cấu hình sản phẩm và yêu cầu của khách hàng. Tuy vậy, tiêu chuẩn chống cháy cụ thể của vật liệu hay của nệm hoàn chỉnh phải được xác nhận bằng hồ sơ kỹ thuật và kết quả thử nghiệm phù hợp, không mặc nhiên áp dụng cho mọi sản phẩm.
Sau cùng, điều đáng quan tâm nhất không phải nệm được quảng cáo chống cháy cao đến đâu, mà là khả năng đó đã được kiểm chứng ra sao và có thật sự phù hợp với môi trường sử dụng hay không. Chọn đúng ngay từ cấu tạo và tiêu chuẩn, bạn sẽ tránh được nhầm lẫn và có cơ sở rõ ràng hơn để đánh giá chất lượng lẫn chi phí sản phẩm.

